| Anthony
Fokkerstraat
|
|
Genoemd naar de vliegtuigconstructeur
|
|
|
|
| Bennema
State |
|
In Hurdegaryp waren twee gebouwen die het
predikaat state verdienden. Galesloot en Bennema
State. Bennema State gebouwd rond 1661 als
landhuis. Stichter was Jelmer Bennema, uit de
familie van een rijke bierbrouwer. Later werd
Bennema State een dokterswoning en is in 1953
gekocht door de Gereformeerde kerk van Oentsjerk,
waarschijnlijk om er een tehuis voor 'ouden van
dagen' van te maken. In 1954 is Bennema State door
een stichting van kerken overgenomen.
Buitenstaanders van Hurdegaryp konden zo beslissen
over de toekomst van een mooie state die een
roemloos einde vond in de verbouwing van 1970.
|
|
|
|
| Bodaanstraat |
|
Genoemd naar de luitenantvlieger, †
Schiphol 1940
|
|
|
|
| Burgemeester
Drijberweg |
|
De
heer S.B.Drijber
was burgemeester van Tytsjerksteradiel. Hij heeft
aan de Rijksstraatweg in Hurdegaryp gewoond. ( in
het hoge huis, schuin tegenover de winkel van
Kwakernaak) Hij was toen een tegenstander van het
bestraten van de huidige Burgemeester Drijberweg.
De
Burgemeester Drijberweg werd voorheen de Sinteldyk
of Nieuwe weg genoemd
|
|
|
|
| De
Bolle |
|
Genoemd naar een stuk land in het
Rietlandsvaartgebied.
|
|
|
 |
|
|
De
boot van toen(2000)
|
| Kunstwerk
van Hanshan Roebers uit Koudum dat staat bij het
oude sluisje aan de Slachtedijk, waar voorheen de
schepen werden geschut vanuit de boezem naar de
lager gelegen polder.
Het kunstwerk bestaat uit twee delen, één
deel ligt vast op land en het andere drijft in het
water. Een mechanische constructie kan het deel in
het water - door veranderingen in de
weersomstandigheden - t.o.v. het vaste deel
verschuiven.
De
bewegingen in de tijd en de omstandigheden worden
op deze manier zichtbaar gemaakt.
|
|
|
|
| De
Buorren |
|
Fries
voor: de bebouwing van de dorpskern. In Hurdegaryp
van de voormalige Rabobank -
nu beddenwinkel - tot aan iets voorbij het
bedrijf van Hooghiemstra
|
|
|
|
| De
Draai
|
|
Naam
appartementencomplex
aan de Burgemeester Drijberweg
Een "draai" is
een draaibrug maar ook een plaats in
sloot of vaart waar schepen konden draaien(swaaigat)Dit
laatste was het geval in de Hardegarijpsteropvaart
ongeveer ter hoogte van de flat in plan It Súd.
De naam "It Doekewiid" - zie het
opschrift op het adres van Helsdingenstraat 57 -
herinnert daar nog aan.
Ook zat er een "draai" in de
Burgerveenstervaart halverwege Quatrebras.
|
|
|
|
| De
Fjouwer Tinzen(1991) |
|
Kunstwerk
van Gerlof Hamersma op de hoek van de Wester Omwei
en de Rijksstraatweg. In het beeld zijn drie
elementen verenigd: de bebouwing van het dorp -
betondeel - (als overwinning op de natuur; een
teken signaal van de beschaving),
het geestelijke - het open ijzerwerk - (
als conglomeraat van gedachten, nodig om deze
overwinning te behalen), de natuur - begroeid
ijzerwerk ( die het geestelijke, abstracte element
overwoekert en zich weer een eigen positie
verovert in de beschaving.
Het
vierde kwadrant is vrij gelaten dit
vertegenwoordigt zaken als de ziel en intuďtie,
de geestelijke bagage van Hurdegaryp. Ieder mag
het zelf invullen
|
|
|
|
| De
Hameie |
|
Fries
voor toegangshek of inrijhek van een boerenerf.
Homeie en Hameie komen in het Fries beide voor.
Hier is gekozen voor
Hameie omdat de familie De Ham voorheen op
deze plaats een foeragehandel dreef. De Hameie
staat dan ook aan de ingang van het winkelcentrum.
Via De Hameie kan men mee doen aan diverse
activiteiten die er georganiseerd worden en kan
men zijn kennis - via het gebruik van internet
aldaar - verbreden tot wereldniveau
Komt men uit De Hameie dan ligt opnieuw de
wijde wereld voor je open
Japik de
ham
Foeragehandel
|
|
|
|
| De
Hege Fiif
|
|
De
sporthal is gebouwd op een stukje hooggelegen land
dat voorheen aangeduid werd als "de
Five "
een aanduiding van een oppervlakteafmeting. Een
pondemaat is 36,74 are
|
|
|
|
| De
(Hurdegariper ) Hoek |
|
Landerijen
met enkele boerderijen gelegen tussen het
Hoeksterpaed en de ijsbaan/ kanovijver in het
Koopmansboskje aan de Zomerweg.
De belangrijkste gebouwen waren het
Galesloot en de oude kerk die stond op de plek
waar nu de ijsbaan is. De kerk, een eenvoudig
gebouw van "dowestien"(tufsteen)met
klokkentoren, is in 1711 afgebroken en
nieuwgebouwd op de huidige plek aan de "buorren",
waar in 1600 de mensen zich vestigden. De
preekstoel, de Roorda - en Bennemabank en enkele
grafstenen werden mee verhuisd. Noordelijk van de
oude kerk stond het priestershuis. Verder stonden
er een molen en enkele boerderijen, waaronder o.a.
die aan het Hoeksterpaed nummer 13 , één aan de
huidige Wester
Omwei nummers 9 en 11 en één in de buurt
van de Jintewarren/Sinderhoven.
|
|
|
|
| De
Hofkerk |
|
Sinds
2003 de naam van de Nederlands Hervormde kerk aan
de Rijksstraatweg. ( nu PKN - kerk)
De
naam heeft een dubbele betekenis. Hij staat op het
kerkhof maar is ook afgeleid van "de hof van
|
| De
Horst |
|
Fries
voor: nest van arend, gier enz.
|
|
|
|
| De
Koarte baan |
|
Fries
voor: korte baan. Op deze plek was voorheen een
drafbaan voor paarden. Ook was hier het sportveld
en 1x per jaar werd er een kermis gehouden
|
|
|
|
| De
Ljurk |
|
Fries
voor: veldleeuwerik (weidevogel)
|
|
|
|
| De
Petten |
|
Fries
voor: de vennen (petgaten) ; gebied in het zuiden
van het dorp, wat eerst verveend werd en later
weer tot weiland werd gevormd.
|
|
|
|
| De
Schalmei |
|
Een
gebouw waar muziek in zit. Een schalmei is een
blaas-instrument van hout: herdersfluit en nu de
benaming van het Cultureel Centrum van Hurdegaryp.
|
|
|
|
| De
Skries |
|
Fries
voor: grutto (weide vogel)
|
|
|
|
| De
Warren |
|
Het
gebied ten zuiden van de Zomerweg. Warren betekent
laaggelegen(wei)land.
|
|
|
|
| De
Warren |
|
Naam
van het sportcomplex, gelegen op het vroegere
Preesterlân.
|
|
|
|
| De
Winde |
|
Naam
school voor christelijk onderwijs.
"De Winde" heeft ook een dubbele
betekenis. Naam van een vis ( goudvoorn) die hier
voorkomt ( vis symbool van Christus) en de naam
van een slingerplant met veel kleine kleurige
blaadjes ( dynamiek van de school)
|
|
|
|
| Doorloop |
|
Eigenlijk
geen echte naam, maar meer een aanduiding dat er
een verbinding is tussen de Van Helsdingenstraat
en de Anthony Fokkerstraat
|
|
|
|
| Douwetille |
|
Fries
voor duiventil
|
|
|
|
| Easterbuorren |
|
Oostelijk
van de dorpskom langs de Rijksstraatweg gelegen
bebouwd gedeelte vanaf de oude pastorie(nu
Ruiterhuis en Landbouwmechanisatiebedrijf Bosgra)
tot aan de Langedijk.
|
|
|
|
| Easter
Omwei |
|
Fries
voor Oosterrondweg.
|
|
|
|
| Eibertsnęst |
|
Fries
voor : ooievaarsnest
(een
ander Fries woord voor ooievaar is: earebarre.)
|
|
|
|
| Einekoai |
|
Fries
voor eendenkooi
|
|
|
|
| Falkejacht |
|
Fries
voor valkenjacht
|
|
|
|
| Foksegatten |
|
Fries
voor vossenholen. Deze straat ligt in het
verlengde van de Langedijk.
|
|
|
|
| Fuormanderij |
|
Fries
voor bedrijf van de voerman( loonbedrijf).
Ongeveer op de plaats van deze straat was eerder
het bedrijf van Jabik de Ham. Die had daar een
klein veebedrijf met foeragehandel - handel in
hooi en stro e.d. - maar hij was tevens voerman en
had een bodedienst op Leeuwarden. Je kon bij hem
b.v. een vracht zand bestellen en die bracht hij
dan met paard en wagen bij je thuis. Tevens spande
hij zijn paarden ook regelmatig voor de prachtige
lijkkoets die het dorp toen nog rijk was - gemaakt
door de Hurdegariper Eske de Vries wagenmaker in
ons dorp. De wagenmakerij zat in het huis
tegenover de winkel van Neef
|
|
|
|
| Fuormanderij |
|
Fries
voor: bedrijf van de voerman(loonbedrijf); zie
uitleg straat
Fuormanderij . Het is ook de naam van het huidige
winkelcentrum nu. De voerman immers bracht je de
goederen die je nodig had thuis. Nu wordt het
meeste zelf gehaald, al dan niet met de
wagen/auto.
|
|
|
|
| Fűgelweide |
|
Letterlijk:
"vogelweiland" en dan waar koeien
grazen.
Geen
hooiland. Weiland van matige kwaliteit, waar
alleen de vogels hun voedsel en 'recreatie' komen
zoeken
|
|
|
|
| Gaelekamp |
|
Benaming
van drie straten en enkele dwarsstraatjes,
oostelijk gelegen van de plaats waar zich het
zogenaamde "Galeslot" bevond. (zie
opmerking bij Galesloot.)
|
|
|
|
| Gealesleat |
|
Zo
noemde men het watertje dat liep van de
Hurdegaryper Hoek ( Hoeksterpaed) naar Tytsjerk,
ten zuiden van de Zomerweg. Het watertje heeft
vermoedelijk de naam gekregen van de sloot die ook
bij het Galesloot langs stroomde en
(toevallig?) uitmondde bij het huis van de
familie Van Geel op nummer 24 onder Tytsjerk.
|
|
|
 |
|
|
De tweede state van Hurdegaryp was
naast Bennema State het Galesloot, in de volksmond
Galeslot genoemd. Hoe het slot er precies heeft
uitgezien is niet bekend. Waarschijnlijk gebouwd
eind 16e eeuw. Bewoners: o.a Wolphaerdt
van Lezaen, de familie Roorda ( Johan -Watze/Valerius)
en tot na 1900 de familie Reitsma. Van deze
families bevinden de grafstenen zich nog in De
Hofkerk aan de Rijksstraatweg. Van de familie
Roorda is daar ook nog het wapen en de familiebank
aanwezig. De naam van de familie Reitsma komt ook
terug in de straatnaam Reitsmaweg.
Na 1900 stond alleen het woonhuis er nog,
tot dit
in 1989 ook afbrandde. Volgens een bepaling van
1963 moest er op dezelfde plek weer een nieuw
karakteristiek huis worden gebouwd.
|
|
|
|
| Hazzeleger |
|
Fries
voor hazenleger
|
|
|
|
| Hoantserid |
|
Fries
voor baltsplaats voor kemphanen
|
|
|
|
| Hoeksterpaed |
|
Fries
voor: pad naar "De Hoek"gehucht op de
hoek van de Zomerweg.( nu hoek Burgemeester
Drijberweg / Koaikamp)Zie ook de opmerking bij De
Hoek.
|
|
|
|
| It
Loo |
|
Gehucht
ten zuidoosten van de Hurdegariper Hoek (Hoeksterpaed)
waarschijnlijk de eerste plek waar in Hurdegaryp
mensen kwamen wonen. Op de plek waar nu het nieuwe
huis van de familie Postma aan de Zomerweg staat,
stond voorheen het karakteristieke witte huis van
de familie H
van der Heide . Dit werd ook wel It Loo genoemd.
|
|
|
|
| It
Noard |
|
Het
oude, nu grotendeels in cultuur gebrachte,
veengebied ten noorden van het dorp met o.a de
Japmuoiskolk, it Műzerid en het Ottema-Wiersma
natuurreservaat).
|
|
|
|
| It
Pompeblęd |
|
Fries
voor het blad van de waterlelie.
|
|
|
|
| It
Súd |
|
Het
vroegere, later in cultuur gebrachte en nu
grotendeels bebouwde gedeelte ten (zuid)oosten
van het dorp
|
|
|
|
| Jintewarren |
|
Warren
betekent laaggelegen (wei)land.
Oud Hurdegariper
Marten
Scholten heeft de naam bedacht met het oog op het
aan deze straat gelegen sportveldencomplex
Jin-to-warren betekent:zich inspannen c.q. te
bewegen.
|
|
|
|
| J.R.C
laantje |
|
J.R.C.
staat voor Jeugd Recreatie Centrum. De naam van
een speeltuinvereniging in Hurdegaryp. De
vereniging werd in 1964 opgericht. Deze bestaat
nog steeds, maar nu onder de naam buurthuis
"De Wissel".
|
|
|
|
| Koaikamp |
|
Foutief
gebruikte naam voor een lange straat - vanaf
de Burgemeester Drijberweg in westelijke
richting, die langs de vroegere plaats van een
eeuwenoude ééndenkooi loopt. Het had Koailoane:
Fries voor Kooilaan moeten zijn. Een
"kamp" is een rechthoekig stukje
bouwland.
|
|
|
|
| Kobbeflecht |
|
Fries
voor: leefgemeenschap van (broedende) kokmeeuwen.
|
|
|
|
| Koopmansboskje |
|
Naam
van het gebied waar nu de ijsbaan c.q. kanovijver
is gelegen
|
|
|
|
| Langedijk |
|
Verbindingsweg
tussen Rijksstraatweg (plaats van het vroegere
tolhuis) en Feanwâldsterwâl.
|
|
|
|
| Lucht-en-veld |
|
Bebouwing
ten noorden van de spoorwegovergang aan
Slachtedyk De naam stond voorheen op de
boerderij bij de Florahoek(zie foto bij
Slachtedijk) De bewoner toen, Albert van der Veen,
werd Albert
Luchtenveld genoemd.
|
|
|
|
| Motel
Van der Valk |
|
Wanneer
in 1830 de Rijksweg van Zwartewegsend
wordt doorgetrokken naar Hardegarijp en
aansluit op
de bestaande bebouwing ontstaat er een nieuwe
kruising van wegen. De Rijksweg nu Rijksstraatweg,
de Slachtedijk ( nu de Thoden van Velzenweg - de
Stationsweg is later aangelegd) en de Nieuwe weg
of Sintelweg
(nu Burgemeester Drijberweg)
Dit punt is uiteraard zeer geschikt om daar een
herberg neer te zetten. Dat duurt dan ook niet
lang. Vanaf 1838 staat er op de plek van Motel Van
der Valk reeds een herberg. Het heeft zelfs de
naam "Spoorzicht" nog gehad, doordat men
vanuit de herberg zicht had op de pas aangelegde
spoorlijn. In een akte van 1893 is er spraken van
"Eene huizinge en herberg met vergunning aan
den Straatweg - gelegen Pleziertuin, voorzien van
wandelpaden, koepels, bergjes, opgaand geboomte,
enz." Later werd het Hotel Braam. Het hotel
heeft een belangrijke sociale functie voor het
dorp vervuld. Veel verenigingen vonden in het
hotel hun clubhuis en nu nog zijn er mensen die
spreken van hotel Braam als ze Motel Van der Valk
bedoelen. Ook nu heeft het Motel nog een
belangrijke functie maar dan vooral voor reizigers
die door ons dorp trekken.
|
|
|
|
| Nieuw
Perspectief |
|
Naam
van de gereformeerde kerk ( nu PKN-kerk)
betekenis: vooruitzicht toekomstgericht, "Een
mooi perspectief opende zich voor hen"
Nieuw staat voor de verbouw in 1984.
|
|
|
|
| Ottema
Wiersma reservaat /Japmuoiskolk |
|
Ooit
was het Bűtenfjild (noordelijk van ons dorp) ook
It Noard genoemd. Een onafzienbaar veengebied.
Vanaf de 15e eeuw werd hier turf
gewonnen. In de crisisjaren en tot na de Tweede
Wereldoorlog
werd het gebied ontgonnen. Dankzij de toenmalige
eigenaren van het gebied de heren Ottema en
Wiersma, is een deel van dit gebied gespaard
gebleven omdat
zij als natuurliefhebbers weigerden aan
de ontginning mee te werken.
|
|
|
|
| Ottemaweg |
|
Genoemd
naar de familie Ottema, voormalig eigenaar van een
deel van het gebied waar deze weg doorloopt. (zie
ook bij Ottema Wiersma reservaat)
|
|
|
|
| Dr
Plesmanstraat |
|
Genoemd
naar Albert Plesman (7 september 1889 - 31
december 1953) was een Nederlandse
luchtvaartpionier en medeoprichter van de KLM.
|
|
|
|
| Pôlesingel |
|
Fries
voor: laan naar een hoger gelegen, vaak bebouwde
plek in het lage land.
|
|
|
|
| Preesterlânswei |
|
Fries
voor: weg leidende naar het Preesterlân
(priesterland).
Nu
is dat het sportcomplex De Warren. Vroeger stond
ook daar het priesterhuis. Daarin woonde in de
Middeleeuwen de priester welke van de opbrengst
van het land genoot.
|
|
|
|
| Reidfoarn |
|
Fries
voor: rietvoorn
|
|
|
|
| Reidhin |
|
Fries
voor: waterhoen
|
|
|
|
| Reidklyster |
|
Fries
voor: grote
karekiet
|
|
|
|
| Reidlânswei |
|
Fries
voor: weg
langs het riet.
|
|
|
|
| Reidmosk |
|
Fries
voor: rietgors
|
|
|
|
| Reidplom |
|
Fries
voor: rietpluim
|
|
|
|
| Reidroas |
|
Fries
voor: haagwinde
|
|
|
|
| Reidseame |
|
Fries
voor: rietzoom
|
|
|
|
| Reidsjonger |
|
Fries
voor: rietzanger
|
|
|
|
| Reitsmaweg |
|
Straat
over de landerijen van het vroegere boerenbedrijf
van de familie Reitsma, de eigenaars sinds de 17de
eeuw.
|
|
|
|
| Rietlandsvaart |
|
Een
(nieuwbouw)wijk op een terrein waar voorheen veel
riet stond met hier en daar wat grasland. Alle
straatnamen in deze wijk hebben iets met riet te
maken.
|
|
|
|
| Rijksstraatweg |
|
Utilistische
samenvatting van weggedeelten ( zonder het
karakteristieke van de vroegere benaming)In
1830 werd De
Zwarteweg, die aangelegd was in1528-1531,
als klinkerweg via Hurdegaryp doorgetrokken
naar Groningen.
Voordien reisde men via Zwartewegsend/
Swarteweisein, Tytsjerk en de Zomerweg naar
Groningen. |
|
|
|
| Simmerdyk |
|
Zie
Zomerweg
|
|
|
|
| Sinderhoven |
|
Friese
benaming voor in het zuidoosten van het dorp
gelegen ontworpen vierkant, bebouwd met
afzonderlijk staande (rijtjes) woningen
|
|
|
|
| Singel |
|
Het
langs de Gealesleat lopende pad op de grens van
Tytsjerk en Hurdegaryp.(zie Gealesleat)
|
|
|
|
| Sinteldyk |
|
Eerdere
naam van de Burgmeester Drijberweg
|
|
|
|
| Slachtedijk |
|
Verbindingsweg
met Ryptsjerk: een oude waterkering
|
|
|
|
| Stationsweg |
|
Voorheen
"Nije Strjitwei" genoemd Na het bouwen
van een station in 1864 werd er een weg aangelegd
vanaf de Rijksstraatweg naar het station
|
|
|
|
| Stipsteeg |
|
Aftakking
van de Rijksstraatweg tegenover de Plesmanstraat,
vroeger Stipsteeg genoemd. Stip: Fries voor saus
of jus waarin men bijvoorbeeld. aardappelen kan
dopen (stipje)
|
|
|
|
| Suwâldsterdyk |
|
Vroeger
de "oude weg" genoemd.
Het was voorheen de weg van de Zomerweg naar
Suwâld en nu naar het zuiden (Súderein) van
Tytsjerk. Hier en daar is nog iets van de oude
loop te zien.
|
|
|
|
| Swagermanstraat |
|
Genoemd
naar de luitenantvlieger, † Moerdijk 1940.
|
|
|
|
| Swellenęst |
|
Fries
voor: zwaluwnest
|
|
|
|
| Thoden
van Velzenweg |
|
Genoemd
naar H.U. Thoden van Velzen winkelman en woonde
aan de Stationsweg op nummer 2.
Hij maakte naam als dichter en schrijver en
was mede oprichter van toneelvereniging
"M.R.V.Tesselschade" in 1870.
Vroeger
was dit stuk een deel van de Slachtedijk, dat naar
het zuiden aansloot op het Hoeksterpaed. Het werd
na de aanleg van de Stationsweg, de oude rijweg (
Aldreed) genoemd.
|
|
|
|
| Tillefeart |
|
Genoemd
naar het stuk vaart
in het verlengde van de
Hardegarijpstervaart richting noorden. In deze
vaart zat een " tille " een brug bij de
kruising met de Rijksstraatweg
|
|
|
|
| Twiske |
|
Weggetje
tussendoor, in
Sinderhoven
|
|
|
|
| Van
Helsdingenstraat. |
|
Genoemd
naar de luitenantvlieger, † Ned. Indië 1942
|
|
|
|
| Van
Weerden Poelmanstraat |
|
Genoemd
naar de majoor vlieger en luchtmachtpionier †
1945
|
|
|
|
| Vossenburcht |
|
Verblijfplaats
van vossen.
|
|
|
|
| Wester
Omwei |
|
Fries
voor Westerrondweg
|
|
|
|
| Zomerweg |
|
Middeleeuwse
waterkering en verkeersweg van Leeuwarden naar
Groningen waaraan Hurdegaryp ontstond. zie ook het
N.B onderaan
|
|
|
|
| Zwartewegsend/
Swarteweisein |
|
Letterlijk:
het einde van de zwarte weg.
Op
de website van Tresoar staat; Deze weg, welke
vroeger, wegens de kleur van den kiezel of het
puin, waarmede hij jaarlijks van stadswege werd
opgehoogd en in bruikbaren staat gehouden, met
meer regt de Roodeweg kon genoemd worden, is in
het jaar 1531 aangelegd, doch in het jaar 1830,
is, door aanleggen van den klinkerweg van
Leeuwarden naar Groningen een gedeelte daarvan
bestraat met klinkers, doch een gedeelte nabij
Leeuwarden is onbestraat gebleven, wegens de
bogtige rigting welke door eenen regten weg wordt
afgesneden
Vóór
het aanleggen van dien weg, in 1531, reed men van
Leeuwarden naar Tietjerksteradeel en verder naar
Groningen door een geheel ander oord en wel: van
Leeuwarden zuidwaarts de Breededijk, dan
oostwaarts langs de tegenwoordige Huizumer laan
naar Huizum; verder, voorbij de pastorij, het
Tijnjedijkje en zoo naar Tijnjezet, dáár door
het vaarwater de Tijnje en langs de lage landen
naar de kleine of Westergeest en bezuiden Tietjerk
naar den Zomerweg en de voormalige kerk van
Hardegarijp.
|
hd.gif)
